Met ongeveer 4 miljoen exemplaren is de collectie fossiele evertebraten de grootste binnen de paleontologische collecties van Naturalis. Evertebraten zijn dieren zonder wervelkolom. Onder deze fossielen zijn prachtig bewaarde zeelelies, kreeftachtigen, trilobieten, brachiopoden en ammonieten te vinden. Daarnaast zijn er ichnofossielen: spoorfossielen die iets zeggen over het gedrag van de dieren die ze gemaakt hebben. Voorbeelden hiervan zijn pootafdrukken, knaagsporen en graafgangen.
Hoogtepunten
De evertebraten collectie van Naturalis omvat een indrukwekkende verzameling van fossielen van ongewervelde dieren. Deze bijzondere collectie biedt inzicht in de evolutie en diversiteit van ongewervelde diergroepen door de tijd, van de vroegste levensvormen tot de meer complexe organismen van latere perioden.
Burgess Shalefossielen
De Cambrische explosie is een bijzondere periode in de geschiedenis van het leven, waarin een enorme diversiteit aan (met name evertebraten) diersoorten ontstond. Van dieren met een uitwendig pantser tot dieren met een chorda (de voorloper van de ruggengraat), fossielen uit het Cambrium bieden een bouwschets voor de diersoorten die we vandaag de dag nog steeds kennen.
De Burgess Shale is een geologische formatie uit het Cambrium, gelegen in het Canadese deel van de Rocky Mountains. Deze formatie wordt gedateerd op ongeveer 500 miljoen jaar oud en herbergt een talloze hoeveelheid aan evertebraten fossielen. Naturalis beschikt over een aantal van deze bijzondere fossielen in haar evertebraten collectie.
Timorcollectie
In het Perm (ca. 300 - 250 miljoen jaar geleden) en Trias (ca. 250 - 200 miljoen jaar geleden) lag er in het gebied dat nu het Indonesische eiland Timor heet een ondiepe zee met daarin een heel soortenrijk rif. De fossielen die dat rif vertegenwoordigen, zoals koralen, ammonieten en zeelelies, zijn uitzonderlijk goed bewaard gebleven en vormen een unieke bron van informatie voor het reconstrueren van de mariene wereld in het Perm en Trias.
Tussen 1910 en 1916 werden verschillende expedities vanuit de Technische Hogeschool Delft (nu TU Delft) naar het Indonesische eiland Timor ondernomen. In 1937 werd er nogmaals een expeditie ondernomen - dit keer vanuit het Geologisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam. In Naturalis zijn deze twee collecties samengevoegd, volledig geregistreerd en toegankelijk gemaakt voor onderzoek.
CenozoïscheMollusken
Naturalis Biodiversity Center heeft een van de grootste collecties Cenozoïsche mollusken – fossiele weekdieren van 66 miljoen jaar of jonger – in Europa. De collectie bestaat uit ca. 450.000 monsters en een geschat aantal van zeker 5 miljoen exemplaren. We hebben waarschijnlijk de grootste Cenozoïsche mollusken collectie uit Indonesië ter wereld (ca. 32.000 monsters, ca. 3000 typen), waaronder de collectie van Karl Martin (1851-1942) en de Mijnwezen-Cosijn collectie.
Het omvangrijkste gedeelte van de collectie wordt gevormd door de deelcollectie Europa (ca. 200.000 monsters, ca. 800 typen). We hebben fossielen van belangrijke vindplaatsen zoals Miste-Winterswijk, uit de omgeving van Almere en Amsterdam, maar ook fossielen van Plioceen België, Plioceen IJsland en Mioceen Turkije.
Daarnaast zijn er enkele kleinere deelcollecties uit andere delen van de wereld (ca. 30.000 monsters, ca. 200 typen), zoals de Filippijnen, de archeologische site Ksar ‘Akil in Libanon, Miocene mollusken uit het Lake Pebas systeem (Amazonebekken) en de Nederlandse Antillen.
Strandfossielencollectie
Onze collectie Strandfossielen bestaat uit ca. 26.000 monsters van ruim 700 soorten fossiele mollusken van de Nederlandse stranden en zeegaten met een stratigrafische herkomst van Holoceen tot Eoceen. De collectie is in de laatste honderd jaar ontstaan door de accumulatie van met name tientallen privé-collecties en is in cultuurhistorisch opzicht een belangrijk voorbeeld van het ontstaan van professionele-amateur onderzoeksnetwerken in Nederland. De collectie is wetenschappelijk zeer waardevol voor taxonomie en kennis over de fossiele fauna’s.
Micropaleontologie
De allerkleinste microfossielen worden bewaard op objectglaasjes en in kunststof slides. Naturalis heeft er ongeveer 130.000. Het overgrote deel van de collectie bestaat uit foraminiferen: eencellige organismen met een uitwendig kalkskelet dat goed fossiliseert. Er zitten ook minuscule (delen van) planten bij, maar ook conodonten: een uitgestorven groep in de zee levende gewervelde diertjes. Sommige slides bevatten kleine fragmenten van grotere fossielen.
Holoplanktonische molluskencollectie
De deelcollectie 'Holoplanktonische mollusken' is het levenswerk van Naturalis-onderzoeker Arie W. Janssen (†2021). Met ca. 11.000 monsters, waaronder 1100 typen, is dit de grootste en belangrijkste collectie in haar soort ter wereld.
Boringencollectie
De deelcollectie ‘boringen’ bestaat grotendeels uit de collectie fossiele mollusken van de voormalige Rijks Geologische Dienst, aangevuld met materiaal uit diverse andere boringen en geologische en archeologische opgravingen. Het vormt de weerslag van het onderzoek dat sinds het begin van de 20e eeuw gedaan naar de fossiele molluskenfauna’s in de ondergrond van Nederland en het Nederlandse deel van de Noordzee. Het materiaal heeft als basis gediend voor diverse standaardwerken en is een bron voor verder onderzoek.
Wie werken hiermee
Projecten
4D-REEF Onderzoek
Belangrijkstepublicaties
Leloux, J., & Renema, W. (2007). Types and originals of fossil Porifera and Cnidaria of Indonesia in Naturalis. NNM Technical Bulletin, 10. https://repository.naturalis.nl/pub/270361
Leloux, J. (2002). Type specimens of Maastrichtian fossils in the National Museum of Natural History, Leiden. NNM Technical Bulletin, 4, 1–40. https://repository.naturalis.nl/pub/216192
Janssen, A.W., A.N. van der Bijl, J. Goud, K.T.C.A. Peijnenburg, R. Pouwer, R., D. Wall-Palmer & F.P. Wesselingh, 2020. The Naturalis collections of pelagic Gastropoda (Mollusca). Basteria 84 (4-6): 215-264. https://natuurtijdschriften.nl/pub/1001573
Landau, B.M., M. Harzhauser, Y. Islamoglu & C. Marques da Silva, 2013. Systematics and palaeobiogeography of the gastropods of the middle Miocene (Serravallian) Karaman Basin, Turkey. Cainozoic Research, 11-13: 3-584.
Leloux, J., & F.P. Wesselingh, 2009. Types of Cenozoic Mollusca from Java in the Martin Collection of Naturalis. NNM Technical Bulletin 11: 1-765. https://repository.naturalis.nl/pub/313781
Wesselingh, F.P. 2006. Molluscs from the Miocene Pebas Formation of Peruvian and Colombian Amazonia. Scripta Geologica, 133: 19-290. https://repository.naturalis.nl/pub/209728
Een nog niet compleet overzicht van publicaties over de collectie Cenozoische Mollusca van Naturalis is beschikbaar als pdf.
Meerinformatie
Timor collectie
https://bioportal.naturalis.nl/nl/highlights/timor-collection
Paleontologische dataset van Naturalis
https://www.gbif.org/dataset/ea233ece-c4fb-4fb8-bf98-f16235c4144c